"Gezondheid gaat boven alles. Daarom is het goed dat u er veel over weet, want voorkomen is beter dan genezen. Op uw gezondheid!"
Lettergrootte aanpassen:

Alzheimer dementie

{7b4c75a8-d949-4298-bd4f-3f115e84c012}&founder=uvit

Inleiding

De ziekte van Alzheimer is de meest voorkomende oorzaak van dementie. Dementie is een chronische hersenaandoening die de hersenen onherstelbaar beschadigt. De ziekte tast hersenfuncties aan, zoals het geheugen, het denken, de taal, de oriëntatie, het handelen (zoals aankleden) en schoolse vaardigheden (zoals rekenen).

Ook hebben mensen met dementie steeds moeilijker contact met hun omgeving. Daarnaast ontstaan op den duur allerlei lichamelijke problemen, zoals problemen met lopen, stijfheid, slikproblemen en gewichtsverlies.

Acht tot tien jaar na de eerste symptomen overlijden de meeste mensen aan de ziekte van Alzheimer.

Enkele cijfers over de ziekte van Alzheimer

Er zijn geen betrouwbare cijfers bekend over hoeveel mensen in Nederland de ziekte van Alzheimer hebben. De Alzheimerstichting schat dat er in Nederland 243.000 mensen leiden aan een vorm van dementie, maar dat dat bij bijna de helft van hen nog niet door een arts is vastgesteld. Van deze mensen zou zo’n 70 procent leiden aan de ziekte van Alzheimer.

De meeste mensen met dementie zijn ouder dan 65. Er zijn echter ook zo’n 12.000 jongere mensen met dementie. Eén op de vijf mensen die nu in Nederland leeft, krijgt in de toekomst dementie.

Oorzaak

De ziekte van Alzheimer wordt veroorzaakt door een stapeling van eiwitten (amyloïd en tau-eiwit) in hersencellen. Deze cellen gaan hierdoor kapot. Uiteindelijk blijven er steeds minder cellen over. De ziekte begint in het gedeelte van de hersenen waar het geheugen zetelt, de hippocampus.

Waarom de eiwitstapeling optreedt, is nog niet bekend. Er wordt veel onderzoek naar gedaan, zodat de ziekte in de toekomst mogelijk te genezen of te voorkomen is.

Risicofactoren ziekte van Alzheimer

Van verschillende factoren is bekend dat ze bijdragen aan het krijgen van de ziekte van Alzheimer. Leeftijd is de belangrijkste factor. Boven de leeftijd van 65 jaar verdubbelt elke vijf jaar het aantal mensen met deze aandoening.

Een klein percentage Alzheimerpatiënten heeft een afwijking in het DNA. De ziekte van Alzheimer komt dan vaker in iemands familie voor en ontstaat meestal al op jongere leeftijd.

Andere risicofactoren voor dementie zijn:

  • roken
  • weinig bewegen
  • een hoge bloeddruk
  • weinig mentale bezigheden
  • depressie
  • diabetes
  • sterk overgewicht

Symptomen en beloop

De ziekte van Alzheimer ontwikkelt zich sluipend. Het eerste symptoom is een lichte vorm van vergeetachtigheid en verminderde concentratie. Maar niet elke vorm van geheugenverlies duidt op dementie. Lees hiervoor ook de tekst:
Vergeten is niet hetzelfde als dementie.

Cognitieve problemen
Naarmate de ziekte voortschrijdt, wordt het steeds moeilijker om opgeslagen herinneringen op te roepen of iets nieuws te leren. Het besef van tijd verdwijnt. Ook het uitvoeren van taken wordt steeds moeilijker, zoals een tafel dekken, autorijden of zichzelf aankleden. In een nieuwe situatie of een andere omgeving raken mensen snel het overzicht kwijt en reageren ze verward. Ook ontstaan er taalproblemen: iemand komt niet meer op bepaalde woorden en kan minder goed lezen en schrijven.

Deze problemen leiden tot aanzienlijke beperkingen in het dagelijks leven. Het niveau van functioneren neemt af: als iemand nog werkt, lukt dat niet meer. Ook hobby’s uitvoeren gaat steeds moeilijker.

Gedragsproblemen
De ziekte van Alzheimer gaat zeer vaak gepaard met gedragsproblemen . Dat kan onder meer zijn:

  • Onrust en agitatie.
  • Apathie en passiviteit.
  • Agressie.
  • Omkering van het dag- en nachtritme.
  • Dwalen en rondsjouwen met spullen.
  • Decorumverlies. Bijvoorbeeld in huis urineren, of vloeken.
  • Angst.
  • Depressie.
  • Hallucinaties.
Dit maakt het voor de naasten vaak heel moeilijk om mee om te gaan. Het is vaak een reden dat mensen in een verpleeghuis moeten worden opgenomen.

Lichamelijke problemen
Als de ziekte van Alzheimer in een gevorderd stadium is, treden ook motorische problemen op. De spieren worden stijver en de bewegingen traag en onhandig. Het looppatroon wordt schuifelend. Valpartijen treden steeds vaker op. Soms komen er spiertrillingen voor. Lopen en staan wordt steeds moeilijker. Iemand kan dan alleen nog in een rolstoel zitten. Steeds meer kruipt iemand in elkaar, totdat zelfs in een rolstoel zitten niet meer mogelijk is. Dat is het allerlaatste stadium: bedlegerigheid.

Alzheimerdementie gaat daarnaast gepaard met nog veel meer lichamelijke problemen, zoals:

  • steeds meer gewicht verliezen.
  • slikproblemen.
  • moeite hebben met het ophouden van de urine en ontlasting.
  • epileptische aanvallen.
  • een groter risico op longontstekingen en blaasontstekingen.

Diagnose

Een vroege diagnose van de ziekte van Alzheimer draagt bij aan de behandeling van de symptomen. Het helpt de patiënt en zijn familie toekomstige zorg te plannen, terwijl de patiënt zelf nog beslissingen kan nemen.

Meestal doet de huisarts de eerste diagnosestelling. Hij gebruikt hiervoor het verhaal van de naasten (vaak de partner) en de patiënt zelf. Ook voert hij een screenend onderzoek uit naar cognitieve stoornissen. Verder kan hij lichamelijk onderzoek en aanvullend bloedonderzoek doen. Het vaststellen van de diagnose dementie kan moeilijk zijn en vereist meerdere onderzoeken. Een huisarts kan iemand verwijzen naar een geheugenpoli , die in veel ziekenhuizen is te vinden. Hier kunnen diverse onderzoeken plaatsvinden, zoals neuropsychologisch onderzoek en een scan van de hersenen.

Het is belangrijk om te weten of er sprake is van dementie en zo ja, welke vorm van dementie. Soms kan met behandeling nog een verbetering bereikt worden of de achteruitgang worden vertraagd. Ook kan de begeleiding aangepast worden aan de specifieke ziekte. Dit geldt ook voor de adviezen die aan mantelzorgers (partner, kinderen) gegeven kunnen worden.

Behandeling ziekte van Alzheimer

De ziekte van Alzheimer kan niet genezen worden.

In het begin van de ziekte kan een gespecialiseerde arts (geriater, neuroloog, psychiater) medicijnen voorschrijven die het ziekteproces remmen. Deze middelen zijn rivastigmine (Exelon), galantamine (Reminyl) en memantine (Ebixa). Maar als de ziekte voortschrijdt, hebben deze middelen geen effect meer.

Soms kunnen geneesmiddelen de gedragsproblemen of lichamelijke problemen van dementie verlichten. Ook activiteiten, beweging, muziektherapie en creatieve therapie dragen hieraan bij, net als op een goede manier communiceren met iemand met dementie .

Daarnaast is vroegtijdige begeleiding van de getroffene en zijn naasten van groot belang. Tegenwoordig worden hiervoor in veel regio’s zogenaamde casemanagers of zorgtrajectbegeleiders ingezet.

Prognose

Mensen met dementie gaan steeds verder achteruit. Veel patiënten hebben op een gegeven moment zoveel hulp nodig, dat zij opgenomen moeten worden in een verzorgings- of verpleeghuis . Bij de ziekte van Alzheimer is de gemiddelde levensverwachting nog acht tot tien jaar nadat de eerste symptomen zijn opgetreden.

Meer informatie

Informatie over de ziekte van Alzheimer
www.alzheimer-nederland.nl

Informatie van de Hersenstichting Nederland
www.hersenstichting.nl/alles-over-hersenen/hersenaandoeningen/alzheimer

Informatie over dementie en de ziekte van Alzheimer van de Nederlandse Vereniging van Neurologie
www.neurologie.nl

Informatie over dementie en de ziekte van Alzheimer van het Nederlands Huisartsen Genootschap
www.thuisarts.nl/dementie

Informatie van het Alzheimercentrum VU Amsterdam
www.alzheimercentrum.nl/

Website voor mantelzorgers van mensen met dementie
www.dementiedebaas.nl/

Jessie van Loon (2006), Pearson Education Benelux. Mijn partner raakt de weg kwijt – Omgaan met dementie.

Ruud Dirkse & Caro Petit (2010), Kosmos Uitgevers Utrecht/Antwerpen. Had ik het maar geweten – moderne dementiezorg.