"Gezondheid gaat boven alles. Daarom is het goed dat u er veel over weet, want voorkomen is beter dan genezen. Op uw gezondheid!"
Lettergrootte aanpassen:

MS

&founder=uvit

Wat is MS?

Multiple sclerose ofwel MS is de meest voorkomende neurologische aandoening bij mensen jonger dan 50 jaar. Naar schatting lijden in Nederland 16.000 tot 17.000 mensen aan MS. Multiple sclerose komt tweemaal vaker voor bij vrouwen dan bij mannen. De meeste mensen hebben de eerste symptomen van MS tussen de 20 en 40 jaar. 

De symptomen van MS ontstaan doordat het isolatiemateriaal (myeline) rond de zenuwbanen in de hersenen en ruggenmerg wordt vernietigd. De ziekte heet multiple sclerose omdat er verschillende (multiple) gebieden van littekenvorming (sclerose) ontstaan. Het type en de ernst van de symptomen zijn afhankelijk van welk deel van het centrale zenuwstelsel is aangedaan.

Symptomen MS

De symptomen van MS zijn afhankelijk van welke zenuwvezels zijn aangetast. De symptomen kunnen onvoorspelbaar aanwezig zijn, weer verdwijnen en in ernst variëren. Elk van de onderstaande symptomen kan bij mensen met MS geheel of gedeeltelijk voorkomen. Slechts weinig mensen met MS hebben alle mogelijke symptomen.

Symptomen kunnen onder meer zijn:
  • Gevoelsstoornissen: gevoelloosheid, tintelingen, een doof of een branderig gevoel.
  • Spierzwakte en verlammingsverschijnselen.
  • Spierkrampen en spasmen.
  • Loopstoornissen en gestoorde coördinatie van bewegingen.
  • Draaiduizeligheid en evenwichtsproblemen.
  • Oogproblemen: ontsteking van de oogzenuw waardoor mensen slechter zien, gestoord kleurenzien, pijn aan het oog hebben of lichtflitsen zien.
  • Oogspierproblemen, waardoor mensen dubbel zien.
  • Problemen met de gezichtsspieren, waardoor mensen moeizamer praten (dysartrie) en slikproblemen en ademhalingsproblemen kunnen hebben.
  • Blaasproblemen, zoals incontinentie of juist moeite met plassen.
  • Moeite met de ontlasting, zoals verstopping of incontinentie.
  • Problemen met seks, zoals impotentie.
  • Psychische problemen, zoals stemmingswisselingen, geheugenproblemen en concentratiestoornissen.
  • Ernstige vermoeidheid.
Een van de meest raadselachtige kenmerken van MS is dat de symptomen niet constant aanwezig hoeven te zijn. MS is een grillige en onvoorspelbare aandoening.

Iemand met MS kan een zware terugval krijgen en zo erg achteruitgaan dat een leven in een rolstoel onafwendbaar lijkt. Vervolgens kan hij plotseling weer opknappen en weer rondlopen. Het verloop is mede afhankelijk van het type MS.

Oorzaak MS

De oorzaak van MS is niet bekend. MS lijkt een auto-immuunaandoening. Dit wil zeggen dat het afweersysteem lichaamseigen weefsels niet herkent en aanvalt. Bij MS ziet het lichaam het myeline als lichaamsvreemd materiaal en wordt het myeline aangevallen. Hierdoor raakt het myeline beschadigd, net als de zenuwen die door het myeline worden omgeven.

Gezond myeline zorgt voor een snelle geleiding van zenuwprikkels. Als het myeline beschadigd is, kan er op verschillende plaatsen littekenvorming ontstaan. Daardoor kunnen de prikkels van en naar de hersenen niet effectief worden doorgegeven.

Uiteindelijk kunnen de beschadigingen van het myeline bepaalde zenuwsignalen vertragen of tegenhouden. Dit zijn dan meestal de signalen die verantwoordelijk zijn voor spierkracht, coördinatie, gevoelswaarneming en gezichtsvermogen.

Erfelijke factoren en omgevingsfactoren dragen bij aan het ontstaan van MS. Soms ontstaat multiple sclerose ook na bepaalde virusinfecties. Er is echter nog geen specifieke oorzaak van MS gevonden. Wel is bekend dat mensen die dichter bij de evenaar wonen minder vaak MS hebben.

Typen van MS

Het ziekteverloop van MS duurt meestal vele jaren. Op basis van het ziekteverloop worden 4 typen van MS onderscheiden:
  • Milde of benigne MS.
    Ongeveer 10% van de mensen met MS heeft deze vorm. Dit komt met name voor bij vrouwen onder de 40 jaar.
  • Relapsing-remitting MS.
    Deze vorm komt voor bij ongeveer 40% van de MS-patiënten. De ziekte kenmerkt zich door periodes van verslechteringen (exacerbaties of schubs). Daarna kunnen mensen geheel of gedeeltelijk herstellen. Tussen de verslechteringen door is de ziekte stabiel. De ziekte kan overgaan in een progressieve vorm.
  • Primair progressieve MS.
    Ongeveer 10% van de mensen met MS heeft deze vorm. Mensen met deze vorm gaan vanaf het begin achteruit en hebben geen aanvalsmomenten en herstelmomenten.
  • Secundair progressieve MS.
    Ongeveer 40% van de mensen met MS heeft deze vorm. Het komt vaak voor na de relapsing-remitting-vorm. Tussen de acute verslechteringen is er ook een langzame, steeds ernstigere achteruitgang.

Diagnose MS

Er is niet één test waarmee MS vastgesteld wordt. De arts kan MS vermoeden op grond van de klachten, de medische voorgeschiedenis en neurologisch onderzoek.

Het verloop van de ziekte ondersteunt de diagnose. Bijvoorbeeld als de symptomen 2 keer of vaker afzonderlijk van elkaar zijn verergerd, en daarbij verschillende gebieden in de hersenen en het ruggenmerg betrokken waren. Vaak wordt pas na enkele jaren duidelijk om welke vorm van MS het gaat.

De diagnose kan bevestigd worden met de volgende onderzoeken:
  • Een MRI-scan. Hiermee kunnen littekens in het zenuwstelsel in beeld worden gebracht. 
  • Een ruggenprik. Hierbij wordt hersenvocht afgenomen voor onderzoek. 
  • Een zenuwgeleidingsonderzoek. 
Bloedonderzoek kan MS niet aantonen of uitsluiten. Wel kan het helpen om eventuele andere ziektes aan te tonen of uit te slu

Behandeling MS

Er is nog geen medicijn dat MS geneest. De behandeling is gericht op:
  • Behandeling van acute verslechteringen.
  • Vertraging van de achteruitgang.
  • Verlichting van de symptomen en klachten.
Acute aanvallen van MS worden meestal in het ziekenhuis behandeld. De periode van terugval kan korter worden door behandeling met bijnierschorshormonen (prednison). Deze helpen tegen de ontsteking van de zenuwen en om de pijn te verlichten. Meestal krijgen mensen deze middelen via een infuus.

Om aanvallen te voorkomen en het ziekteproces te remmen, zijn er geneesmiddelen die inwerken op het immuunsysteem. Voorbeelden zijn interferon-bèta, glatirameer-acetaat, methotrexaat en natalizumab. Er komen steeds meer van dit soort middelen. Wetenschappers doen onderzoek naar nieuwe behandelmethoden. De neuroloog weet welke behandeling het meest geschikt is in welke situatie.

Bij klachten als (pijnlijke) spierspasmen schrijft de arts spierverslappende middelen en pijnstillers voor. Mensen kunnen deze middelen ook via een pompje onder de huid rechtstreeks in het ruggenmergkanaal krijgen. Sommige mensen hebben baat bij het medicinale gebruik van cannabisproducten.

Therapie├źn bij MS

Revalidatie bij MS richt zich op:
  • Het verminderen van beperkingen.
  • Zelfstandig blijven functioneren
  • Vertragen van achteruitgang. 
Bij de revalidatie zijn meerdere hulpverleners betrokken, die vaak ook samenwerken:
  • Neurologen.
  • Revalidatieartsen.
  • Psychologen.
  • (Gespecialiseerde) verpleegkundigen.
  • Maatschappelijk werkers.
  • Logopedisten.
  • Fysiotherapeuten.
  • Ergotherapeuten.
Deze hulpverleners werken aan verschillende aspecten van de revalidatie, zoals:
  • (Weer) functioneren op het werk.
  • Het inrichten van de woning.
  • Het verplaatsen binnens- en buitenshuis.
  • Seksuele problemen.
  • Blaas- en darmproblemen.
  • De algehele conditie. 
Hierbij kunnen ook hulpmiddelen worden gebruikt.

Complicaties bij MS

De gevolgen van de ziekte MS zijn levenslang. Een groot deel van de mensen met MS krijgt uiteindelijk ernstige beperkingen die ervoor kunnen zorgen dat zij afhankelijk worden van anderen.

Mogelijke complicaties van MS:
  • Blaasproblemen kunnen leiden tot herhaalde urineweginfecties of achteruitgang van de nieren.
  • Mensen die door de MS weinig actief zijn, kunnen last krijgen van:
    • Zwakte en verlies van spierspanning.
    • Verminderde botdichtheid (en daardoor een verhoogde kans op botbreuk).
    • Doorligwonden.

  • Sociale en emotionele complicaties, zoals aantasting van het gevoel van eigenwaarde en het zelfbeeld. Dit kan leiden tot stemmingswisselingen of depressieve gevoelens.
  • Als mensen niet meer kunnen lopen of autorijden, kan dit verlies van inkomen en vele andere gevolgen hebben.

Zelfzorg bij MS

Voor mensen met MS is het zinvol en soms onvermijdelijk om voldoende rust te nemen zodat zij niet oververmoeid raken. Regelmatig lichamelijke oefeningen doen verbetert de spierkracht, de spierspanning en het evenwicht. Rustmomenten blijven belangrijk.

Bij gevoelsverlies in de ledematen moeten mensen extra voorzorgsmaatregelen nemen bij het vastpakken van warme voorwerpen. Zo voorkomen ze verbranding. Een ergotherapeut kan adviseren over voorzieningen en aanpassingen waardoor mensen beter zelfstandig kunnen functioneren.

Sommige mensen met MS hebben meer klachten onder invloed van warmte. In dat geval kunnen zij warmte beter vermijden en airconditioning in huis overwegen.

Een vezelrijk dieet helpt verstopping te voorkomen. Dat is een veelvoorkomend symptoom van de ziekte.

Het kan nodig zijn om maatregelen te nemen voor een uitgebreid zorgpakket, met extra hulp en aanpassingen in en rondom huis.

Meer informatie

Informatie van de Nederlandse Vereniging voor Neurologie
www.neurologie.nl/publiek/patientenvoorlichting/ms

Nederlandse Vereniging voor Neurologie en MS-vereniging (2012)
Conceptrichtlijn diagnostiek, behandeling en functioneren bij multiple sclerose
www.diliguide.nl/document/992/file/pdf/

Informatie van MSweb
www.msweb.nl

Informatie van de MS Vereniging Nederland
www.msvereniging.nl

Informatie van het Nationaal MS Fonds
www.nationaalmsfonds.nl