"Gezondheid gaat boven alles. Daarom is het goed dat u er veel over weet, want voorkomen is beter dan genezen. Op uw gezondheid!"
Lettergrootte aanpassen:

Multiple sclerose (MS)

{b20476e1-173e-4f73-a1f0-e10516a2d235}&founder=uvit

Inleiding

Multiple sclerose (MS) is de meest voorkomende neurologische aandoening bij mensen jonger dan vijftig jaar. Naar schatting leiden in Nederland 17.000 mensen aan MS. Multiple sclerose komt tweemaal vaker voor bij vrouwen dan bij mannen. De meesten mensen hebben de eerste symptomen van MS tussen de 15 en 55 jaar.

De symptomen van MS ontstaan doordat het isolatiemateriaal (myeline) rond de zenuwbanen in hersenen en ruggenmerg wordt vernietigd. De ziekte heet multiple sclerose omdat er verschillende gebieden van littekenvorming (sclerose) ontstaan. Het type en de ernst van de symptomen zijn afhankelijk van welk deel van het centrale zenuwstelsel dat is aangedaan.

Oorzaak

Multiple sclerose lijkt een auto-immuunaandoening. Dit wil zeggen dat het afweersysteem lichaamseigen weefsels niet herkent en aanvalt. Bij MS ziet het lichaam het myeline als lichaamsvreemd materiaal en wordt het myeline aangevallen. Hierdoor raakt het myeline beschadigd, net als de zenuwen die door het myeline worden omgeven.

Gezond myeline zorgt voor een snelle geleiding van zenuwprikkels. Als het myeline beschadigd is, kan er op verschillende plaatsen littekenvorming ontstaan. Dan kunnen de prikkels van en naar de hersenen niet effectief worden doorgegeven.

Uiteindelijk kunnen de beschadigingen van het myeline bepaalde zenuwsignalen vertragen of tegenhouden. Dit zijn dan meestal de signalen die verantwoordelijk zijn voor spierkracht, coördinatie, gevoelswaarneming en gezichtsvermogen.

Erfelijke factoren en omgevingsfactoren dragen bij aan het ontstaan van MS. Soms ontstaat multiple sclerose ook na bepaalde virusinfecties. Er is echter nog geen specifieke oorzaak van MS gevonden.

Typen van MS

Het ziekteverloop duurt meestal vele jaren. Op basis van het ziekteverloop worden drie typen van MS onderscheiden:

  • Relapsing-remitting MS: deze vorm komt voor bij ongeveer 85% van de MS-patiënten. De ziekte kenmerkt zich door periodes van verslechteringen (exacerbaties of schubs). Daarna kan geheel of gedeeltelijk herstel optreden. Tussen de verslechteringen door is de ziekte stabiel.
  • Secundair progressieve MS: deze vorm komt vaak voor na de relapsing-remitting vorm. Tussen de acute verslechteringen is er ook een langzame, steeds ernstigere achteruitgang.
  • Primair progressieve MS: dit is de agressiefste vorm. Vanaf het begin gaat de patiënt achteruit. Deze vorm komt voor bij ongeveer 15% van de MS-patiënten.

Symptomen

De symptomen van MS zijn afhankelijk van welke zenuwvezels zijn aangetast. De symptomen kunnen onvoorspelbaar voorkomen, weer verdwijnen en in ernst variëren. Elk van de onderstaande symptomen kunnen bij mensen met MS geheel of gedeeltelijk voorkomen. Slechts weinig patiënten hebben alle mogelijke symptomen.

Symptomen kunnen onder meer zijn:

  • gevoelsstoornissen: gevoelloosheid, tintelingen, een doof of een branderig gevoel
  • spierzwakte en verlammingsverschijnselen
  • spierkrampen en spasmen
  • loopstoornissen en gestoorde coördinatie van bewegingen
  • draaiduizeligheid en evenwichtsproblemen
  • oogproblemen: ontsteking van de oogzenuw, waardoor patiënten slechter zien, gestoord kleurenzien, pijn aan het oog hebben of lichtflitsen zien
  • oogspierproblemen, waardoor mensen dubbel zien
  • problemen met de gezichtsspieren, waardoor mensen moeizamer praten (dysartrie) en slikproblemen ademhalingsproblemen kunnen hebben
  • blaasproblemen, zoals incontinentie of juist moeite met plassen
  • moeite met de ontlasting, zoals verstopping of incontinentie
  • problemen met seks, zoals impotentie
  • psychische problemen zoals stemmingswisselingen, geheugenproblemen en concentratiestoornissen
  • ernstige vermoeidheid

Een van de meest raadselachtige kenmerken van MS is dat de symptomen niet constant aanwezig hoeven te zijn. MS is een uiterst grillige en onvoorspelbare aandoening.

Iemand met MS kan een zware terugval krijgen en zodanig achteruitgaan dat een leven in een rolstoel onafwendbaar lijkt. Vervolgens kunnen ze plotseling weer opknappen en weer rondlopen. Het verloop is mede afhankelijk van het type MS.

Diagnose

Er is niet één test waarmee MS vastgesteld wordt. Op grond van de klachten, de medische voorgeschiedenis en neurologisch onderzoek kan de arts MS vermoeden. Het stellen van de diagnose wordt ondersteunt door het verloop van de ziekte. Bijvoorbeeld als een patiënt twee of meer keer afzonderlijk van elkaar verergering van de symptomen heeft gehad, waarbij verschillende gebieden in de hersenen en het ruggenmerg zijn betrokken.

Om de diagnose te bevestigen maken artsen een MRI-scan om littekens in het zenuwstelsel in beeld te kunnen brengen. Ook kan de arts een ruggenprik doen. Dan worden ruggenmerg- en hersenvloeistof afgenomen voor onderzoek. Bloedonderzoek geeft geen informatie over het wel of niet hebben van MS. Het kan wel helpen om eventuele andere ziekten aan te tonen of uit te sluiten.

Behandeling van MS

Er is nog geen medicijn dat MS geneest. De behandeling is gericht op:

  • acute verslechteringen behandelen
  • vertraging van de achteruitgang
  • verlichting van de ziekteverschijnselen en klachten

Acute aanvallen van MS worden meestal in het ziekenhuis behandeld. De periode van terugval kan korter worden door behandeling met bijnierschorshormonen. Deze helpen tegen de ontsteking van de zenuwen en helpen om de pijn verlichten. Meestal krijgen patiënten deze middelen via een infuus.

Om aanvallen te voorkomen en het ziekteproces te remmen, kunnen artsen geneesmiddelen inzetten die inwerken op het immuunsysteem. Dit zijn middelen zoals interferon- bèta en glatirameer-acetaat. Er zijn nog krachtigere middelen, maar deze hebben ook meer bijwerkingen. Wetenschappers doen onderzoek naar nieuwe behandelmethoden. De arts van een MS-patiënt weet welke behandeling voor die patiënt geschikt is.

Bij klachten als (pijnlijke) spierspasmen schrijft de arts spierverslappende middelen en pijnstillers voor. Patiënten kunnen deze middelen ook via een pompje onder de huid rechtstreeks in het ruggenmergkanaal krijgen. Sommige patiënten hebben baat bij het medicinale gebruik van cannabisproducten.

Therapieën

Revalidatie bij MS richt zich op het verminderen van beperkingen, zelfstandig blijven functioneren en vertragen van achteruitgang. Diverse therapieën worden ingezet, zoals fysiotherapie, ergotherapie en logopedie. Verder kunnen (cognitieve) therapie of ondersteunende gesprekken door een psycholoog of maatschappelijk werker nodig zijn.

Bij deze therapieën wordt onder andere gewerkt aan zeer uiteenlopende zaken. Bijvoorbeeld (weer) functioneren op het werk, het inrichten van de woning, het verplaatsen binnens- en buitenshuis, seksuele problemen, blaas- en darmproblemen en de algehele conditie van de patiënt. Hierbij kunnen ook hulpmiddelen worden gebruikt.

Complicaties

De gevolgen van de ziekte MS zijn levenslang. Zeker de helft van de mensen met MS krijgt uiteindelijk ernstige beperkingen. Die voorkomen dat zij een onafhankelijk leven kunnen leiden.

Blaasproblemen kunnen leiden tot herhaalde urineweginfecties of achteruitgang van de nieren. Gebrekkige activiteit door MS kan leiden tot zwakte en verlies van spierspanning, verminderde botdichtheid (en daardoor een verhoogde kans op botbreuk) en doorligwonden.

Ook komen sociale en emotionele complicaties voor. Denk hierbij aan aantasting van het gevoel van eigenwaarde en het zelfbeeld. Dit leidt mogelijk tot stemmingswisselingen of depressieve gevoelens. Als patiënten niet meer kunnen lopen of autorijden, kan dit leiden tot verlies van inkomen en vele andere gevolgen.

Gezien de reikwijdte van de verschijnselen en complicaties bestaat de behandeling van multiple sclerose uit gecoördineerde professionele hulp. Dat gebeurt door onder meer neurologen, revalidatieartsen, psychologen, (gespecialiseerde) verpleegkundigen, maatschappelijk werkers, logopedisten, fysio- en ergotherapeuten.

Wat kunnen mensen zelf doen bij MS?

Voor mensen met MS is het zinvol en soms onvermijdelijk om voldoende rust te nemen zodat zij niet oververmoeid raken. Regelmatige lichamelijke oefeningen verbeteren de spierkracht, de spierspanning en het evenwicht. Rustmomenten blijven belangrijk.

Bij gevoelsverlies in de ledematen moeten patiënten extra voorzorgsmaatregelen nemen bij het vastpakken van warme voorwerpen. Zo voorkomen ze verbranding. Een ergotherapeut kan deskundig adviseren over voorzieningen en aanpassingen die zelfstandig functioneren van patiënten verbeteren.

Sommige mensen met MS hebben meer klachten onder invloed van warmte. In dat geval kunnen zij warmte beter vermijden en airconditioning in huis overwegen.

Een vezelrijk dieet helpt verstopping te voorkomen. Dat is een veelvoorkomend verschijnsel van de ziekte.

Het kan nodig zijn om maatregelen te nemen voor een uitgebreid zorgpakket, met extra hulp en aanpassingen in en rondom huis.

Meer informatie


Informatie van de Nederlandse Vereniging voor Neurologie
www.neurologie.nl/ms

Nederlandse Vereniging voor Neurologie en MS-vereniging (2011);
Conceptrichtlijn Diagnostiek, behandeling en functioneren bij Multiple Sclerose
www.diliguide.nl/multiple-sclerose

Informatie en lotgenoten
www.msweb.nl

Informatie van de MS Vereniging Nederland
www.msvereniging.nl

Informatie van het nationaal MS fonds
www.nationaalmsfonds.nl