Eczeem

Inleiding

Irritatie contacteczeem is een ontsteking van de huid, waarbij roodheid, lichte zwelling, jeuk en schilfering optreden. De uitgebreidheid en ernst van de verschijnselen is per persoon verschillend. Deze reactie van de huid ontstaat als gevolg van schade door chemicaliën en andere irriterende middelen. Irritatie contacteczeem ontstaat bij iedereen die langdurig huidcontact heeft met irriterende stoffen. Dit in tegenstelling tot allergisch contacteczeem waarbij huidontsteking alleen optreedt bij personen die gevoelig zijn voor de betreffende stof. Een andere benaming voor irritatie contacteczeem is ortho-ergisch contacteczeem.

Oorzaken

Van een groot aantal chemische stoffen is bekend dat ze irritatie contacteczeem veroorzaken. De ernst van de aandoening wordt bepaald door factoren als hoe lang iemand contact heeft met de stof en hoe sterk de concentratie van de stof is. Stoffen die het meest frequent irritatie contacteczeem veroorzaken zijn onder andere reinigingsmiddelen, bepaalde oplosmiddelen voor de schoonmaak en chemische middelen die aanwezig zijn in bepaalde branches. Deze stoffen veroorzaken irritatie contacteczeem doordat natuurlijk voorkomende essentiële oliën van het huidoppervlak verloren gaan. Behalve door deze stoffen kan irritatie contacteczeem ook ontstaan door huidletsel veroorzaakt door stoffen als glaswol en door metalen die langdurig in contact komen met de huid. Een van de oorzaken van irritatie contacteczeem bij baby’s is het dragen van luiers. Ook sommige in de vorm van zalven op de huid aangebrachte geneesmiddelen en cosmetica kunnen irritatie contacteczeem veroorzaken. Daarnaast kunnen contact met bepaalde planten, zoals de Japanse wasboom en gifsumac, en bepaalde soorten voedsel, zoals citrusvruchten, tomaten en uien, irritatie contacteczeem veroorzaken. In geval van constitutioneel eczeem is er een grotere kans op irritatie contacteczeem in geval van contact met irriterende stoffen.

Verschijnselen

In geval van irritatie contacteczeem is er vaak een duidelijke voorgeschiedenis van contact met een irriterende stof. De verschijnselen kunnen optreden onmiddellijk na het contact met het irriterende middel of openbaren zich een tijd na het contact. De verschijnselen zijn onder meer pijn, een brandend of bijtend gevoel en algeheel ongemak rondom het aangedane gebied. Daarnaast is het aangedane gebied vaak rood en heeft een verhoogde temperatuur. Later kan droogte en schilfering optreden, kan de huid er gebarsten uitzien en ontstaan mogelijk kleine blaasjes gevuld met heldere vloeistof.

Diagnose

De diagnose wordt gesteld op basis van de medische voorgeschiedenis, het verhaal van de patiënt en de verschijnselen. Tevens wordt een lichamelijk onderzoek verricht. Vaak wordt de diagnose gesteld door andere aandoeningen uit te sluiten. Daartoe worden vragen gesteld over het begin, de duur en het verloop van de verschijnselen en over het gebruik van cosmetica, geurtjes of geneesmiddelen. Meestal is irritatie contacteczeem gemakkelijk te herkennen en zijn aanvullende onderzoeken niet nodig. Soms kunnen bloedonderzoeken en andere gespecialiseerde onderzoeken echter nodig zijn om de diagnose te bevestigen. De irriterende stof, die vermoedelijk de oorzaak is, kan worden aangebracht op een klein stukje gevoelige huid van de bovenarm (plakproef ). De reactie van de huid wordt geobserveerd gedurende een periode van 24 tot 48 uur. Elk huidverschijnsel dat zich in deze periode op die plaats ontwikkelt, kan belangrijke informatie over de oorzaak van de aandoening geven. Soms zijn andere allergietests nodig om allergisch contacteczeem uit te sluiten. Met pathologische onderzoeken, zoals een huidbiopsie , kunnen andere huidaandoeningen worden uitgesloten.

Behandeling

Irritatie contacteczeem verdwijnt meestal vanzelf wanneer het contact met de veroorzakende stof ophoudt. Gebruik van vermoedelijk irriterende stoffen, zoals bepaalde typen kleding, rubber, metalen voorwerpen en cosmetica, kan beter vermeden worden. Op deze manier kan worden voorkomen dat irritatie contacteczeem ontstaat en kunnen de reeds aanwezige verschijnselen afnemen. Door een zorgvuldig onderzoek van de omgeving en dagelijks gebruikte stoffen kan duidelijk worden welke stof het eczeem veroorzaakt. Bij de meeste personen is het gemakkelijk te ontdekken welke stof de aandoening veroorzaakt. Wanneer duidelijk is welke stof de oorzaak is, worden maatregelen getroffen om die stof te vermijden. Dit kan zelfs betekenen dat iemand van beroep moet veranderen als daarbij de desbetreffende stof dagelijks wordt gebruikt.

Soms zijn crèmes en geneesmiddelen die worden voorgeschreven bij huidontstekingen, zoals corticosteroïden, nodig om de ontsteking bij irritatie contacteczeem te verminderen. Plaatselijke geneesmiddelen tegen infecties kunnen nodig zijn wanneer het gebied van de aangedane huid is geïnfecteerd. Geneesmiddelen als corticosteroïden worden in zeldzame gevallen in tabletvorm gegeven.

Complicaties

Het aangetaste huidgedeelte kan geïnfecteerd raken wat kan leiden tot complicaties als ontsteking van onderhuids bindweefsel of lymfevaten.

Prognose

Irritatie contacteczeem verdwijnt meestal volledig binnen twee tot drie weken nadat het contact met de irriterende stof is opgehouden. De aandoening kan voortduren indien niet duidelijk is welke stof de oorzaak vormt of wanneer contact met de stof onvermijdelijk is.

Voorzorgsmaatregelen

Irritatie contacteczeem is te voorkomen door contact met de stof, die de abnormale reactie veroorzaakt, te vermijden. De irriterende stof is meestal gemakkelijk aan te wijzen en het hoeft daarom niet moeilijk te zijn contact te vermijden. Het gebruik van beschermende kleding en handschoenen kan tevens de aandoening verminderen.

Meer informatie

Meer informatie over geneesmiddelen kunt u vinden in de Geneesmiddelenatlas.

Informatie van het RIVM
www.rivm.nl/

Informatie van huidartsen
www.huidarts.com
www.huidarts.info

Algemene informatie over eczeem
www.huidziekten.nl

(Engels) Atherton, D.J. (2004), “A review of the pathophysiology, prevention and treatment of irritant diaper dermatitis”, Curr Med Res Opin, vol. 20, no. 5, May, pp. 645-649 (USA)
www.ncbi.nlm.nih.gov

(Engels) Cohen, D.E. and Heidary, N. (2004), “Treatment of irritant and allergic contact dermatitis”, Dermatol Ther, vol. 17, no. 4, pp. 334-340 (USA)
www.ncbi.nlm.nih.gov

(Engels) Loffler, H. and Effendy, I. (2002), “Prevention of irritant contact dermatitis”, Eur J Dermatol, vol. 12, no. 1, January-February, pp. 4-9 (USA)
www.ncbi.nlm.nih.gov

(Engels) New Zealand Dermatological Society Incorporated (2005), Irritant contact dermatitis (USA)
www.dermnetnz.org

(Engels) Prasad, H.R., Srivastava, P. and Verma K.K. (2003), “Diaper dermatitis--an overview”, Indian J Pediatr, vol. 70, no. 8, August, pp. 635-637 (USA)
www.ncbi.nlm.nih.gov

(Engels) The Merck Manual of Diagnosis and Therapy (2005), Contact Dermatitis (USA)
www.merck.com

Odom, R.B, James, W.D. and Berger, T.G. (2000), Andrews’ Diseases of the Skin: Clinical Dermatology, 9th ed, W.B. Saunders Company, Philadelphia.

Taylor, J.S. and Sood, A. (2003), Occupational Skin Disease, in: Freedberg, I.M., Eisen, A.Z., Wolff, K., Austen, K.F., Goldsmith, L.A. and Katz, S.I. (eds), Fitzpatrick’s Dermatology in General Medicine, 6th ed, vol. 1, The McGraw-Hill Companies, Inc., New York.

Weedon, D. (2002), Skin Pathology, 2nd ed, Churchill Livingstone, London.